Περιφερειακές Ανισορροπίες και Νέα Οικονομική Γεωγραφία

Η γεωγραφική κατανομή της οικονομικής δραστηριότητας ή η εγκατάσταση των παραγωγικών δραστηριοτήτων στο χώρο αποτελούσαν ανέκαθεν αντικείμενο θεωρητικής διερεύνησης και ανάλυσης γεωγράφων και κοινωνικών επιστημόνων, ιδιαίτερα των οικονομολόγων του κλάδου της αστικής και περιφερειακής οικονομικής. Όμως κάποια χαρακτηριστικά των σύγχρονων οικονομιών προσδίδουν στη μελέτη αυτού του θέματος μεγαλύτερη βαρύτητα σε σχέση με προηγούμενες περιόδους. Το κύριο διαρθρωτικό χαρακτηριστικό της εγκατάστασης της οικονομικής δραστηριότητας στη σύγχρονη εποχή είναι η ιδιαίτερα (και σε αυξανόμενο βαθμό) άνιση χωρική κατανομή της, η οποία εμφανίζεται με τη μορφή: (α) ανισοτήτων μεταξύ πυκνοκατοικημένων περιφερειών, με υψηλή συγκέντρωση οικονομικής δραστηριότητας και υψηλά κατά κεφαλήν εισοδήματα, και αραιοκατοικημένων αγροτικών περιοχών1, με χαμηλούς αναπτυξιακούς δείκτες. (β) Συσπείρωσης (clustering) συγκεκριμένων βιομηχανικών (ή άλλων) κλάδων σε συγκεκριμένες περιοχές (που καταλήγουν στη δημιουργία π.χ. βιομηχανικών ζωνών). Το αποτέλεσμα των παραπάνω χωρικών διαιρέσεων είναι αφενός η διαμόρφωση ενός προτύπου ‘κέντρου-περιφέρειας’, αφετέρου η εξειδίκευση κάποιων περιοχών.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΜΕΡΟΣ Α'

ΤΥΠΟΙ ΚΑΙ ΜΟΡΦΕΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ

Συγκέντρωση και περιφερειακές ανισότητες: Πρότυπα κέντρου- περιφέρειας στα πλαίσια των εθνικών οικονομιών

Συγκέντρωση στα πλαίσια μιας ‘περιφερειακής ένωσης’: η επίδραση της ολοκληρωμένης ενιαίας αγοράς-εμπειρικά στοιχεία από την ΕΕ

Σύγκλιση ή απόκλιση;

Αναγκαιότητα και αποτελεσματικότητα της Περιφερειακής Πολιτικής: η περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οι επιπτώσεις της χρηματοοικονομικής κρίσης

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΕ ΤΟΠΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ

Οικονομίες κλίμακας, μέγεθος πόλεων και παραγωγική διάρθρωση

Θεωρητικά υποδείγματα της αστικής ιεραρχίας

Οικονομίες και αντιοικονομίες χωρικής συγκέντρωσης 

Η δυναμική της αστικής ανάπτυξης

Οικονομίες εντοπιότητας, καινοτομικές δραστηριότητες και βιομηχανικές περιοχές

Το πολυκεντρικό αστικό μοντέλο

Οι παγκόσμιες πόλεις

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ

Απόψεις σχετικά με την έννοια, τις μορφές και τα αποτελέσματα της σύγχρονης παγκοσμιοποίησης

‘Κέντρο-περιφέρεια’ σε διεθνή κλίμακα

Η αυξανόμενη σημασία των πολυεθνικών επιχειρήσεων στην παγκόσμια οικονομία

Ο ρόλος των περιφερειακών εμπορικών ενώσεων

‘Γύροι’ εμπορικών διαπραγματεύσεων και γεωγραφικές ‘ασυμμετρίες’

Παγκοσμιοποίηση και παγκόσμια διαίρεση σε κέντρο και περιφέρεια: δεδομένα και απόψεις

ΜΕΡΟΣ Β'

ΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Θεωρίες της Γερμανικής σχολής

Η νεοκλασική παράδοση οι οικονομίες κλίμακας στην οικονομική θεωρία

Η παράδοση των οικονομικών της ανάπτυξης και η σωρευτική αιτιότητα

Η θεωρητική συμβολή του W.Isard

Η σχολή των ‘νέων αστικών οικονομικών’

Το υπόδειγμα της ‘δυνατότητας της αγοράς’

Περιορισμοί των θεωριών του χώρου και της εγκατάστασης

ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ: ΝΕΑ ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗΣ ΚΑΙ ΝΕΑ ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

Νέα θεωρία μεγέθυνσης

Νέα θεωρία διεθνούς εμπορίου

Στρατηγική εμπορική πολιτική και προστατευτισμός

ΜΕΡΟΣ Γ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

Το αντικείμενο της νέας οικονομικής γεωγραφίας

Οι προσδιοριστικοί παράγοντες του υποδείγματος

Συγκέντρωση και διασπορά

Επιπτώσεις από τη διαδικασία οικονομικής ολοκλήρωσης

Υποθέσεις ως προς το μέγεθος των περιοχών και την κινητικότητα των συντελεστών

Πολλαπλά σημεία και σταθερότητα της ισορροπίας στο χώρο

Γεωγραφική συγκέντρωση και εξειδίκευση 

ΕΝΑ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΚΕΝΤΡΟΥ-ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΜΕ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΑΔΙΚΕΣ ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ

Μια απλουστευμένη μορφή του υποδείγματος κέντρου περιφέρειας:

Γεωγραφική συγκέντρωση με κινητικότητα εργασίας σε συνθήκες οικονομικής ολοκλήρωσης

Η μικροοικονομική μορφή του υποδείγματος κέντρου περιφέρειας: Γεωγραφική συγκέντρωση με κινητικότητα εργασίας και ‘κλαδικές συνδέσεις’ σε συνθήκες οικονομικής ολοκλήρωσης

Εμπορικό κόστος και πραγματικοί μισθοί στη διαδικασία συγκέντρωσης

Εξωγενείς παράγοντες και επίπεδο ευημερίας στη διαδικασία οικονομικής ολοκλήρωσης

Κλαδικές συνδέσεις και διαδικασία συγκέντρωσης

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑ

Διαφορές στην ανάπτυξη: παράγοντες ‘πρώτης φύσης’ ή σωρευτική αιτιότητα;

Ενδοκλαδικό και διακλαδικό εμπόριο: στρατηγική πολιτική εμπορίου και επίπεδο ευημερίας

Οικονομική αποτελεσματικότητα και παγκόσμια ευημερία

ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Κάθετες συνδέσεις και σωρευτική αιτιότητα: τα υποδείγματα Krugman και Venables

Εξειδίκευση και διαφοροποίηση στη διαδικασία οικονομικής ενοποίησης 

Ένα υπόδειγμα βιομηχανικής συσπείρωσης και εξειδίκευσης με ενδοκλαδικές και διακλαδικές συνδέσεις

Εξωτερικό εμπόριο με βιομηχανική συσπείρωση και εξειδίκευση

Εμπειρικές εκτιμήσεις της βιομηχανικής συσπείρωσης και εξειδίκευσης στις ΗΠΑ και την ΕΕ

ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΣΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΝΟΓ

Ένα υπόδειγμα αστικής συγκέντρωσης

Πληθυσμιακή αύξηση και νέα αστικά κέντρα

Ένα σύστημα αστικών κέντρων

Η εξέλιξη της αστικής ιεραρχίας

Αστική ιεραρχία και εξειδίκευση - εμπειρικές διαπιστώσεις

Οικονομίες εντοπιότητας, αστικά κέντρα και ανθρώπινο κεφάλαιο

Διεθνής οικονομική ολοκλήρωση και εγχώριες αστικές συγκεντρώσεις 

Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

ΜΕΡΟΣ Δ'

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΟΓ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η θεωρητική συμβολή του υποδείγματος της ΝΟΓ

ΝΟΓ και εμπειρική έρευνα

ΝΟΓ και Οικονομική Πολιτική

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ

Έννοιες και ορισμοί

Μορφές και στάδια Περιφερειακής Οικονομικής Ολοκλήρωσης

Η διαδικασία της οικονομικής ολοκλήρωσης

Κίνητρα για συμμετοχή σε μια Περιφερειακή Ένωση

Επιπτώσεις της συμμετοχής σε μια Περιφερειακή Ένωση

Υφιστάμενες περιφερειακές ενώσεις

Περιφερειακές εμπορικές ενώσεις και διεθνείς επενδύσεις

ΠΟΕ και οικονομική ολοκλήρωση: Απόψεις και θέσεις