Η Θεωρία της Λογιστικής – Η Λογιστική ως Επιστήμη

Την αναγκαιότητα συγγραφής αυτού του βιβλίου αντιλήφθηκα καθώς ολοκλήρωνα τον δεύτερο τόμο του έργου μου «Λογιστική Θεωρία». Γρήγορα άρχισα να συγκεντρώνω και να ταξινομώ το σχετικό υλικό και από τα τέλη του 2014 άρχισα να το επεξεργάζομαι και να συγγράφω μέρη του. Θεωρώ σκόπιμο να ξεκαθαρίσω από εδώ, την αρχή, ότι το περιεχόμενο του ανά χείρας βιβλίου απευθύνεται πρωτίστως σε όσους νομίζουν ότι γνωρίζουν καλά λογιστική. Εξίσου όμως απευθύνεται σε όσους αμφιβάλλουν ότι η λογιστική είναι μία σπουδαία επιστήμη «με πολλούς τίτλους ευγενείας», όπως λέει ο αείμνηστος καθηγητής μου, Ι. Τρ. Χρυσοκέρης. Όταν ξεκίνησα να γράψω αυτό το βιβλίο, είχα δύο στόχους στο μυαλό μου. Ο ένας ήταν να γράψω ένα βιβλίο που να αντανακλά όχι μόνο τον τρόπο που διδάσκω λογιστική μέσα σε μία τάξη, αλλά, το πιο σημαντικό, να εκφράζει τη γοητεία και την απόλαυση που αποκομίζω από το συγκεκριμένο αντικείμενο. Ο δεύτερος στόχος ήταν να γράψω ένα βιβλίο για όσους ενδιαφέρονται να κάνουν μελέτες/έρευνες στα πεδία της λογιστικής, είτε είναι επαγγελματίες είτε σπουδαστές, και να τους τονώσω το ενδιαφέρον τους αυτό. Δεν γνωρίζω αν έχω καταφέρει να επιτύχω πλήρως κάποιον από τους δύο στόχους αλλά ξέρω ότι απόλαυσα πολύ τη δημιουργία αυτού του βιβλίου, που είναι το 30ο μου! Ελπίζω να συμβεί το ίδιο και με εσάς! (Μου φαίνεται εν τέλει πως σ’ όλη μου τη ζωή ‘ξόδευσα’ τη συγγραφική μου δεινότητα για να καταφέρνω να συντάζω τις λογιστικές μου ‘ρετσέτες’ . Το έργο μου αυτό απευθύνεται σε αντίστοιχο μάθημα καθαρά μεταπτυχιακού επιπέδου, μεταπτυχιακών σπουδών εξειδίκευσης στη Λογιστική. Ατυχώς, δε νομίζω – ή τουλάχιστον δεν γνωρίζω – να υπάρχουν τέτοια ειδικότερα μαθήματα ως προαπαιτούμενα για την έναρξη έρευνας που οδηγεί στη συγγραφή διδακτορικής διατριβής στα πεδία της Λογιστικής αλλά και της Χρηματοοικονομικής. Ας σημειώσω εδώ ότι η λογιστική ως γνωσεολογικό αντικείμενο διδασκόταν στα Πανεπιστήμια της Ιταλίας πριν το 1500! Το τέλος του 19ου αιώνα, πολύ περισσότερο από αυτό του 15ου, χαρακτηρίστηκε από την πλέον εκπληκτική επέκταση της επιχειρηματικότητας. Η τήρηση λογιστικών βιβλίων βρισκόταν για πολλούς αιώνες σε κατάσταση νάρκης και η αναπάντεχη αφύπνισή της σημειώθηκε περίπου τετρακόσια χρόνια μετά το βιβλίο του Πατσίολι, με άνθηση το πρώτον του εμπορικού και έπειτα του βιομηχανικού καπιταλισμού. Όπως ορθά έχει επισημάνει ο Werner Sombart (Der Moderne Kapitalismus,1902), είναι αδύνατο να φανταστούμε τον καπιταλισμό χωρίς αυτός να συνοδεύεται από την τήρηση των λογιστικών βιβλίων με τη δι(πλο)γραφική μέθοδο. Η διασύνδεσή τους είναι όπως στη μορφή και το περιεχόμενό της. Ο Λουκάς Πατσίολι έθεσε τις βάσεις για τη σύγχρονη αντίληψη του κέρδους, όχι ως μία αφηρημένη αύξηση των περιουσιακών στοιχείων, όπως συνέβαινε στην αρχαιότητα και στην περίοδο του Βυζαντίου, αλλά σαν κάτι χειροπιαστό, αρκετά διαυγές, με μαθηματικούς όρους και ανά πάσα ώρα και στιγμή δεκτικό εμπειρικής επαλήθευσης μέσω ενός συστήματος από αλληλένδετα βιβλία. (James Buchan, 1998.)Θα ήταν ενδιαφέρον να γνωρίζαμε πόσοι από αυτούς που η καρδιά τους αναπηδά από χαρά με την ανακοίνωση της αύξησης των κερδών τους ανά μετοχή έχουν την παραμικρή ιδέα για τις εκτιμήσεις, τις αξιολογήσεις και τις υποθέσεις/παραδοχές που γίνονται για να υπολογιστούν όλα αυτά τα μεγέθη. (Howard Ross, 1966.) Ο παλαιός τρόπος με τον οποίο μετρούσαμε τις οικονομολογιστικές αξίες είναι πλέον εκτός πραγματικότητας και το βιβλίο μου αυτό έρχεται να συμβάλλει προς ανάδειξη των νέων κατευθύνσεων της Λογιστικής. Παρά την τεράστια σημασία και την ισχύ που έχουν να διαμορφώνουν τη ζωή στη Γη, οι μετρήσεις της λογιστικής είναι θεμελιωδώς αυθαίρετες, και οι ελάχιστες ενστάσεις που έχουν διατυπωθεί γι’ αυτές προέρχονται από κριτικές των θεωρητικών αυτής της επιστήμης. Ο αείμνηστος καθηγητής Άντονυ Χόπγουντ – εξωτερικός εξεταστής της διδακτορικής μου διατριβής – ήδη από το 1978 είχε επισημάνει ότι ο ρόλος της λογιστικής στη διαμόρφωση της ζωής και της κοινωνίας παραμένει αδιαφιλονίκητος. (Βλ. επίσης εις JaneGleeson-White, ελληνική μετάφραση, σελ. 328-329.)Ο οικονομολόγος Πάβαν Σούκχντεβ, συγγραφέας της Τρίτης Έκθεσης για την Παγκόσμια Βιοποικιλότητα, μίας έκθεσης που συντάχθηκε το 2010 υπό την αιγίδα και κατά παραγγελία του Ο.Η.Ε., μας λέει ότι ο κόσμος που τον οραματίζεται θα ρυθμίζεται από ένα λογιστικό σύστημα ειδικά διαμορφωμένο για τις ανάγκες του 21ου αιώνα και για το μέλλον της ανθρώπινης ζωής πάνω στη Γη. Μπορούμε να ξεκινήσουμε την απόδοση λογαριασμού για τη χρήση των φυσικών πόρων; Αυτό συνιστά μία σπουδαία πρόκληση για τους θεωρητικούς – κατ’ αρχήν – της σύγχρονης λογιστικής: Εάν μπορούμε να ξεκινήσουμε τη θεμελίωση μίας ‘οικολογιστικής’ θα κάνουμε τον πλανήτη να ευημερήσει πάλι. Εάν οι αριθμοί και το χρήμα είναι η μόνη γλώσσα που η παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία ξέρει να μιλά, τότε αυτή είναι η γλώσσα που θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε. Αναδιαμορφωμένοι ως ‘οικο-λογιστές’,οι λογιστές μπορούν να παίξουν κεντρικό ρόλο σε αυτήν τη ‘διαπραγμάτευση’. Διότι τα σημερινά λογιστικά συστήματα αναπτύχθηκαν σε μία εποχή, όταντα φυσικά αποθέματα του κόσμου φαίνονταν ανεξάντλητα και το ενδιαφέρον μας ήταν εστιασμένο στη διαχείριση της Βιομηχανικής Επανάστασης και όχι του φυσικού μας περιβάλλοντος. (Wentworth Group of ConcernedScientists, 2008.)Η οικολογιστική δεν ταυτίζεται με την ‘πράσινη λογιστική’ / green accounting,καθ’ ότι η πρώτη έχει εντονότερη μακροοικονομική διάσταση. Υπενθυμίζουμε ότι η Δήλωση Λογιστικής Θεωρίας της American Accounting Association υποδείκνυε πως η λογιστική των επιχειρήσεων πρέπει να αποκτήσει και μακροοικονομικό προσανατολισμό στις εκφάνσεις της. Θέλω, τέλος, να υποδείξω πως οι ιστορικοί ξεχνούν ή παραλείπουν συχνά. Ακόμα όμως και τα πιο ‘άχαρα’ επαγγέλματα έχουν την ιστορία τους και αυτάτα (θεωρούμενα ως) άχαρα επαγγέλματα κατευθύνουν όλο και πιο πολύ τον καπιταλισμό, και όχι μόνον (βλ. Κίνα, π.χ.). (Βλ. επίσης εις Norman Davies, 1996.)Σε αυτά σίγουρα πρωτοστατούν οι λογιστές. Όπως εύστοχα επισημαίνει η Jane Gleeson-White (2011, βλ. και εις την ελληνική μετάφραση 2015, σελ. 9):«Η άνοδος και η μεταμόρφωση της διπλογραφικής μεθόδου είναι ένα από τα καλύτερα φυλαγμένα μυστικά της ιστορίας και μία από τις πιο σημαντικές ιστορίες που δεν έχουν ειπωθεί. Τα παραπάνω ισχύουν διότι, πρώτον, σ’ αυτήν βάσιμα οφείλεται ο πλούτος και η πολιτισμική άνθηση που σημειώθηκε κατά την Αναγέννηση. δεύτερον, διότι η μέθοδος αυτή επέτρεψε στον καπιταλισμό να εκμάσει και, έτσι, να αλλάξει για πάντα τις οικονομίες του κόσμου. τρίτον, επειδή κατά τη διάρκεια αρκετών αιώνων εξελίχθηκε σε ένα εκλεπτυσμένο αριθμητικό σύστημα που τον 21ο αιώνα κατευθύνει την παγκόσμια οικονομία.» Με την τόσο εύστοχη αυτή επισήμανση, που υιοθετώ πλήρως την ορθότητά της, κλείνω την ‘απολογία’ μου για την αναγκαιότητα συγγραφής του βιβλίου που κρατάτε στα χέρια σας, όπως τουλάχιστον την αισθάνθηκα εγώ.

ΛΟΓΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΓΛΟΦΩΝΕΣ ΧΩΡΕΣ

Μεταθεωρία της Λογιστικής

Προς Μία Επιστήµη της Λογιστικής

Τέχνη έναντι Επιστήµης

Σύγκριση των Καλλιτεχνικών µε τους Επιστηµονικούς Σκοπούς

Οδηγίες προς Καλλιτέχνες

Τι συνιστά «µία συνεισφορά/συµβολή στη γνώση»;

Μεθοδολογικές Προϋποθέσεις για Έρευνα στη Λογιστική

Μέθοδοι έναντι Μεθοδολογίας στη Λογιστική Έρευνα

Υπερέχουν οι Θετικές, Εµπειρικές ή Περιγραφικές Θεωρίες

των Κανονιστικών ή δεοντολογικών;

Η Λογιστική Μεθοδολογία σε σχέση µε Παραδείγµατα Έρευνας

Η Λογιστική ως ένα Κοινωνικό Φαινόµενο διαχρονικά εξεταζόµενη:

Η Σχολή της Λογιστικής ως Κοινωνική Επιστήµη

Ταξινοµική Εξέταση των Λογιστικών Θεωριών

Οι Στόχοι των Λογιστικών Θεωριών

Η Θεωρία των Οικονοµικών Συνεπειών της Λογιστικής

Η Σχολή Λογιστικής Σκέψης που έχει ως αφετηρία τα Χρηµατιστήρια (Μετοχών)

Η Συνάφεια (-Σχετικότητα) των Λογιστικών δεδοµένων (Accounting data relevanςe)

Η Χρήση / Αξιοποίηση του (Λογιστικού) Αριθµοδείκτη 'ROI'

Η των Προσδοκιών Σχολή Λογιστικής Σκέψης

Η Ανασύνθεση της Λογιστικής Έρευνας, της Λογιστικής Θεωρίας και της Λογιστικής Μεθοδολογίας από τον CE Arrington σε µία ενιαία θεώρηση

Η ‘Κριτική’ Θεώρηση της Λογιστικής Έρευνας: Η Σχολή της Κριτικής Θεωρίας της Λογιστικής

Η Λογιστική πέρα από τη Μικροοικονοµική Θεώρηση

Η µε βάση τη Θεωρία των Συστηµάτων Προσέγγιση της Λογιστικής Έρευνας

Το Πλαίσιο Συγκριτικής (επαν-) Εξέτασης των Θεωριών της Χρηµατοοικονοµικής Λογιστικής του DI McDonald

Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΑΡΧΩΝ, ΣΤΟΧΩΝ ΚΑΙ ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΣΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ:Η ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΙ ΣΠΟΥΑΙΑ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤOΝ ΗΠΑ

Αρχές και Στόχοι ‘Περιγραφικής’ Θεώρησης της Λογιστικής

1937: Sanders, Hatfield & Moore

1965: Grady

1967: Ijiri

Οι Κανονιστικοί (δεοντολογικοί) Στόχοι για τη Λογιστική

1939: MaςNeal

1966: American Accounting Association

1966: Chambers

ΘΕOΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΣΤΙΣ ΗΠΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ

Η Αφετηρία: Η Θεµελίωση Γενικά Αποδεκτών Λογιστικών Αρχών

Γιατί είναι Χρήσιµη έως και Αναγκαία η Γνώση των Θεωριών που αναπτύχθηκαν για τη Χρηµατοοικονοµική Λογιστική

Η Θεωρία του Yuji Ijiri: Τα Θεµέλια των Λογιστικών Μετρήσεων (-Αποτιµήσεων)

Αιτιότητα και διπλογραφία

Ο Συντελεστής της Γραµµικής Συνάθροισης

Αξιοπιστία, Αντικειµενικότητα και Μεροληψία

Λογιστική και Λήψη Αποφάσεων

Moonitz και Sprouse & Moonitz: Βασικά Αξιώµατα και Ευρύτερης

Αποδοχής Λογιστικές Αρχές

Μία Ιστορική Επισκόπηση Λογιστικών Παραδοχών, Υποθέσεων και Αρχών στις ΗΠΑ

Chambers: Accounting, Evaluation and Economic Behavior

Η Προσέγγισή του Γενικώς

Όψεις της Θεωρίας του Chambers

Αµερικανική Λογιστική Ένωση: Μία δήλωση Βασικής

Λογιστικής Θεωρίας

Επιλέγοντας τις πληροφορίες

Οδηγίες για Αποκαλύψεις Χρηµατοοικονοµικών Πληροφοριών

Λογιστικές Πληροφορίες για Εξωτερικούς Χρήστες

Λογιστικές Πληροφορίες για Εσωτερική διοίκηση / διαχείριση

Το µέλλον της λογιστικής θεωρίας

ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΡΟΕΣ

Οι Λογιστικές Οντότητες (-Μονάδες) (Accounting Entities)

Οµοιόσταση (Homeostasis)

Η Γενικότητα των Λογιστικών Θεωριών

Βασικά Προβλήµατα των Λογιστικών Μετρήσεων - Αποτιµήσεων

ΕΠΑΝΑΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΤΙ ΣΥΝΙΣΤΑ ΘΕΤΙΚΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤOΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚOΝ ΜΟΝΑOΝ

Η Επιρροή των Απόψεων του Irving Fisher όσον αφορά στο Κεφάλαιο και στην Πρόσοδο

Η Πρόσοδος και το Κεφάλαιο

Ο Με Βάση την Προστιθέµενη Αξία Λογαριασµός Αποτελέσµατος

Οι Αριθµοδείκτες της Λογιστικής (Οι Χρηµατοοικονοµικοί Αριθµοδείκτες) ως Βασικό Εργαλείο Αναλύσεων

Η ΦΥΣΗ (ΕΝ ΤΕΛΕΙ) ΤΗΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ

Μία Τελική Επαναθεώρηση του Σκοπού της Λογιστικής

Ποια είναι η Φύση της Λογιστικής

ΓΕΝΙΚΟ ΛΟΓΙΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ, ΓΕΝΙΚΕΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ Ή ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ;(Η Λογιστική στην Ελλάδα, στο Σταυροδρόµη των Διεθνών Λογιστικών Προτύπων)

Η Λογιστική σε Μακροοικονοµικό Πλαίσιο Εξεταζόµενη

Η Λογιστική σε Ηθικό Πλαίσιο Εξεταζόµενη

Η Πολιτικοποίηση της Λογιστικής

Λογιστική Οµοιοµορφία και Συγκρισιµότητα: Λογιστικά Σχέδια ή Λογιστικές Αρχές;

Η Λογιστική Προτυποποίηση δια µέσου Λογιστικών Σχεδίων (ή Πλαισίων)

Συγκριτική Ανάλυση Εθνικών Λογιστικών Συστηµάτων

Πρέπει να ακολουθηθεί αποκλειστικά ένας µόνο δρόµος για τη λογιστική εναρµόνιση;

ΜΙΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ

Ο ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ(Μία Εξέταση / Ανάλυση – υπόµνηµα)

Μία εξαιρετικά απλοποιημένη παράσταση των κατ’ ανάγκη κανονιστικών και ιδεωδών θετικών σταδίων της παραγωγής θεωριών

Η θέση και η δομή των θεωριών σε δυσδιάστατο χώρο

Η σχέση μέσων με σκοπούς

Λογαριασμός Αποτελέσματος με βάση την Προστιθέμενη Αξία (Γερμανική μορφή)

Λογαριασμός Προστιθέμενης Αξίας (Μορφή Ηνωμένου Βασιλείου)